Siyəzəndə dövlət tenderlərini kimlər udur? .....                     Makronun yaratdığı liderlər konseyinə Bakı dəvət olunubmu? .....                     Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin MƏHV ETDİYİ BAKI... .....                     Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasına direktor müavini təyin edildi .....                     "ŞİRVANŞAH" camaatı BOĞAZA YIĞIB... .....                     Dövlət Gömrük Komitəsinin tenderi ləğv edildi .....                     Məmura “donuz” deyən şəxs cəzalandırıldı .....                     “Brend Media Group”un rəhbərinin adını ölüm işində kim gizlədib? .....                     Vidadi Zeynalovun qızının evini baş həkimə “satan” .....                     “Loğman” ASC səhmdarlarının yığıncağı .....                     Qara Qarayev adına Dövlət Kamera Orkestrinə yeni direktor təyin olunub .....                     “Azercell” abunəçiləri nömrələrindən imtina edir .....                     Azərbaycanın məşhur pivə istehsalçısı əmlakını satışa çıxarır .....                     Azərbaycanın beton şirkətinə .....                     Qısaldılmış iş vaxtı hansı işçilərə tədbiq oluna bilır? .....                     SSRİ bayrağı qaldıran sədr: `Türkiyə bayrağına niyə bir söz demirsiniz...` .....                     “Normal düşüncəsi olan nazir ya bunun qarşısını almalıdır, ya da istefa verməlidir ki, mən bacarmıram” .....                     Şoyqu Azərbaycan TŞ-nin katibini Moskvada gözləyir .....                     Özü haqqında sənədli film çəkdirdi... indi də özünə 13-CÜ İMAM dedirdir .....                     Azərbaycan Ordusunun mövqeləri müxtəlif istiqamətlərdən yenidən atəşə tutulub .....                     Banka krediti olanların NƏZƏRİNƏ .....                     Bakı ilə bağlı qorxunc durum: nə etməli? .....                     "Harada da qarşılaşsaq, "necəsən" deyərəm" .....                     Müdafiə Nazirliyinin 6,3 milyonluq 3 tenderi ləvğ edildi .....                     Perik düşən Orta Asiya türkləri Bakı ilə Ankaranın planını poza bilməyib .....                     Şirvanda 'qara maskalılar' hər an görünə bilər .....                     "Terrorsuz Türkiyə" strategiyası: qazanılmış nəticə və Azərbaycanın dəstəyi .....                     Silah buraxıldı, təşkilat bitdimi? .....                     “Silah tapa bilərlər, bizimlə döyüşəcək cəsarət və güc isə əsla!” .....                     Mərkəzi Klinikada HƏKİM NAŞILIĞI .....                     Ana övladlarından imtina etdi, 6 uşaq atası müavinət ala bilmir... .....                     Qiymətlər kəskin artacaq, bundan sonra... .....                     Suraxanı sakinlərinin SU ÇİLƏSİ .....                     Çin dalanı: Kreml üçün çıxılmaz nöqtə .....                     "Siz hardan bilirsiniz ki, həyat yoldaşım burada deyil?" .....                     Lerikdə vəzifə saxtakarlığı: .....                     Gömrük sənədlərini vaxtında bəyan etməyən şirkət cərimələndi .....                     1,2 milyon vergi borcu olan şirkət kimindir? .....                     "Baxdım ki, adam mənim özümü "qara siyahı"ya atıb" .....                     Kollektivdə nalayiq hərəkətlər edən məmur İŞDƏN QOVULDU .....                 

Köhnə sistemin yeni formada davamı və... - Bidzina barəsindəki söz oyunu
Tarix: 12-03-2024, 06:56 | Çap et
Köhnə sistemin yeni formada davamı və...
Bidzina İvanişvilinin siyasi səhnədə üçüncü dəfə görünməsi, sonra isə iki İraklinin (Qaribaşvili və Kobaxidzenin) yerini dəyişdirməsi Gürcüstanda qarışıq reaksiyalara səbəb oldu. Bir tərəfdən, ictimaiyyət yumoristik əhval-ruhiyyədə görünürdü (baxmayaraq ki, bəziləri "zarafat etmirik" əlavə etdi). Eyni zamanda, sual etməyə başladılar ki, İvanişvilini bu addımı atmağa nə vadar etdi, Baş nazir İraklinin (Qaribaşvilinin) işini bəyənmədi, ikinci İraklini (Kobaxidzeni) irəli sürməkdə hansı məqsəd güddü, hökumətin proqramına və siyasi kursuna yenidən baxılacaqmı və s. Bununla belə, əksəriyyət çox şeyin dəyişmədiyi ilə razılaşır.

Bu reaksiyaların hər ikisi təbiidir. Lakin onlar həm də mövcud nizama öyrəşmək sindromunu ehtiva edirlər: artıq bizi heç nə təəccübləndirmir və biz qəzəblənmirik. Bununla belə, baş verənlər bizi qəzəbləndirir. Bu yaxınlarda Avropa İttifaqına üzvlüyə namizəd kimi tanınan ölkənin monarxiya qanunları ilə yaşadığını bir daha aydın gördük.

Yaşadığımız sistemin adı nədir?

Mən bu sualı təxminən 1990-cı illərdə, Eduard Şevardnadzenin dövründə verməyə başladım. Aydındır ki, yaşadığımız siyasi sistem demokratiya deyil. Bəs demokratiya deyilsə, buna nə ad verməliyik?

Oliqarxiya sözü o vaxt da məşhur idi, indi də. İvanişvilini “oliqarx” adlandırmaq son nəticədə Avropa İttifaqı tərəfindən paylaşılan standarta çevrildi, bundan sonra bizə “deoliqarxizasiya” tapşırığı verildi. Amma bu termini ilkin mənasında başa düşsək, İvanişvili oliqarx deyil və bizdə heç vaxt oliqarx quruluşu olmayıb. “Oliqarxiya” bir nəfərin yox, kiçik qrup tərəfindən idarə olunma deməkdir. Adətən bu qrupa ən zəngin insanların daxil olduğu güman edilir, baxmayaraq ki, bu həlledici deyil. Yeltsinin Rusiyasında İvanişvilini “oliqarx” adlandırmaq olar, lakin Gürcüstanda “oliqarxiya” sözü ilə ziddiyyət təşkil edən yeganə şəxs odur.

“Qeyri-rəsmi idarəetmə” termini də məşhurdur. Bu, vəziyyətimizi düzgün şəkildə təsvir edir, hakimiyyətin faktiki qaydası və onun konstitusiya çərçivəsi bir-birinə ziddir. Amma bu sistemin əsl mahiyyətini təşkil edənin adı deyil.

Peşəkar politoloqlar, o cümlədən mən “hibrid rejim” ifadəsini işlədirik. Bu da doğrudur, lakin natamamdır: bu sistem də bizə faktiki idarəetmə sisteminin həm avtoritar, həm də demokratik elementləri ehtiva edən qarışıq olduğunu bildirir.

Bəs bu sistem tam olaraq necə işləyir?

Bəziləri başqa, tamamilə qeyri-adekvat termindən - “keçid demokratiyası”ndan istifadə edirlər. Bu, bizə demokratiyaya keçid prosesində olduğumuzdan xəbər verir, ancaq zaman keçdikcə daha demokratik bir ölkəyə çevrildiyimizi göstərən heç nə yoxdur. Biz demokratiya yolu ilə getmək istəyirik, amma məsələ başqadır: bizim istəyimiz reallıq yaratmır.

Çar ehtiyacı

Formal qaydalara deyil, hökumət praktikasına nəzər salsaq, bizim siyasi sistemimiz monarxiyadır, baxmayaraq ki, burada demokratiya elementləri də var. Bu elementlər (müxalifət partiyaları, müstəqil media, vətəndaş birlikləri) siyasi proseslərə müəyyən mənada təsir göstərir və bəzən hətta hakimiyyəti dəyişə bilir. Lakin hökumət sisteminin nüvəsi avtoritar olaraq qalır və ən yaxşı şəkildə monarxiya kimi təsvir olunur. Bu sistemi bəyənməyə bilərik, amma buna öyrəşmişik. Və bu sistem adət qanundan daha güclüdür. Müəyyən bir monarxı bəyənməyə bilərik, amma ümumiyyətlə belə bir monarxın olması normaldır.

Yadımdadır, bizi padşahlar idarə edirdilər. Əvvəlcə çarı Moskvadan təyin etdilər və onu Mərkəzi Komitənin birinci katibi adlandırdılar. Sonra onları seçdik (yaxud üsyanlar və inqilablarla hakimiyyətə gətirdik) və onlara “prezident” dedik. İndi padşahın adı sadəcə Bidzinadır.

Bizim çoxlu savadlı insanlarımız var ki, kitablardan, Qərbə səyahətlərdən və ya həyatdan bilirlər ki, institutların fərdlərdən daha vacib olduğu konstitusiya demokratiyasının başqa sistemləri var. Amma bu, mentalitetdə ümumi dəyişikliyə səbəb olmadı. İstər dövlət qulluqçularının, istərsə də sadə vətəndaşların əksəriyyəti hakimiyyət piramidasının başında hər kəsin güvənməli olduğu bir adamın olmasını normal hesab edir. Biz konstitusiya demokratiyasının mahiyyəti olan hakimiyyət bölgüsünü gürcü dilinə “birgə yaşayış” kimi tərcümə etdik və bunu çox pis hal hesab etdik.

Biz də demokratiya istəyirik, lakin bununla biz əsasən hakimiyyəti yüksək səslə tənqid etmək və etiraz etmək azadlığını nəzərdə tuturuq. Bəzən çox qəzəblənsək, hətta padşahı devirə bilərik, amma sonra onu yeni bir padşahla əvəz edəcəyik. Bizim başqa təcrübəmiz yoxdur.

Hesab edirik ki, indiki müxalifət ilk növbədə ona görə zəifdir ki, onun taxt-taca dəqiq namizədi yoxdur. Bəziləri keçmiş kralın (Saakaşvilinin) olmasını istəyir, bəziləri üçün isə tamamilə qəbuledilməzdir. Və əgər növbəti padşahın kimliyini bilməsək, müxalifəti dəstəkləmək bizim üçün çətindir. Şəxsən mənim müxalifətlə bağlı şikayətlərim tamam başqadır, amma mən onu çoxluğun gözündə zəifləməsindən danışıram.

Bidzina padşahdır, çünki Bidzinadır

Hökumət sistemi Bidzina İvanişvilinin gəlişindən əvvəl də mahiyyətcə monarxiya idi, lakin bundan əvvəl o qədər də nəzərə çarpan deyildi. Onun sələfləri öz vəzifələrində idarə etmək səlahiyyətinə malik idilər. Bidzina padşahdır, çünki o, Bidzinadır. Hazırda hansısa şəxsin rəsmi adının fərqi yoxdur: “baş nazir”, “adi vətəndaş”, “fəxri sədr” - bütün bunlar söz oyunudur, əsl sistem şəxsən ona sədaqət üzərində qurulub.

Əsl padşaha yaraşan Bidzina heç də hökumətin gündəlik işləri ilə məşğul olmaq məcburiyyətində deyil. Ova getsə, uzun səfərə getsə, hətta gözəl bir çimərliyə getsı, dövlət işlərinə vaxtı olmasa, heç kim padşahı qınamazdı. Bidzina həm də ağac əkməyə, şəxsi zooparka, beş yataq otağı olan yeni saray tikməyə və s. başlaya bilər... Təyin olunmuş vəzirlər işlərə nəzarət edir, amma burada əsl rəisin kim olduğu hamıya aydındır. İstədiyi zaman vəzirləri mebel kimi bir yerdən başqa yerə, yaxud zibil qutusuna atır, ya da “geri qayıdır” və istədiyi mövqeni tutur.

Vəzirlik edən məmurlar nəinki şahın göstərişlərini yerinə yetirir, həm də onu daim tərifləyir, ona sədaqət və minnətdarlıq bildirirlər. Bəzən onlar özlərinə yönəlmiş tənqidi qəbul edirlər, amma heç vaxt padşaha qarşı tənqidi qəbul etmirlər.

Məmurun formal statusu ikinci dərəcəlidir. Prezident xalq tərəfindən seçilir, lakin o, xalq və Konstitusiya qarşısında deyil, şəxsən Bidzina qarşısında cavabdehdir. Padşahla siyasi fikir ayrılığı anlayışı yoxdur: onun sözünə əməl etməyən hər kəs “satqındır”.

Ümumiyyətlə, biz bu sözü çox sevirik - “satqın”. Bu, onu göstərir ki, bizim siyasi mədəniyyətimiz heç vaxt orta əsr feodal kökündən qopa bilməyib. Təsadüfi deyil ki, Bidzinanın son “qayıdışından” sonra onun oğlunu Baş nazir olmağa hazırlaması ilə bağlı şübhələr yaranıb. Gələcək üçün bunu nəzərdə tutur, ya yox, bilmirik. Amma gözləntinin özü də kifayət qədər məntiqlidir: monarxiya irsi olmalıdır.

Maskalanmanın mənasızlığı

Müasir şəraitdə hakimiyyətin monarxiya xarakteri maskalanmağı tələb edir. Amma reallıqda bu mümkün deyil: hakimiyyətin ritorikasından və hərəkətlərindən aydın olur ki, hər şey onun göstərişi ilə həyata keçirilir. Vaxtaşırı deyirlər ki, İvanişvili siyasətə qarışmır (yaxud əvvəllər qarışmayıb, ya da gələcəkdə də qarışmayacaq), amma bunu təkrarlamaq kommunistlərin dövründə seçki keçirməklə eyni haldır: biz bilirik ki, belə olmalıdır, lakin bunun mənasız olduğu aydındır.

Boş ayinlərin ardınca ən azı iki pislik gəlir. Bir tərəfdən yalan danışmağın normallığına öyrəşirsən: siyasət sözünün heç bir dəyəri yoxdur, belə də olmalıdır. Sən də konstitusiyanın kağız parçası, orada yazılan qaydaların sadəcə formallıq olmasına öyrəşirsən. Konstitusiyaya görə ölkənin ali məmuru olmalı olan şəxs ən yaxşı halda 2-3 ildən bir dəyişən kralın baş köməkçisidir.

Belə bir mətnin sonunda pis dairədən çıxmaq perspektivi ilə bağlı nikbin bir abzas olmalıdır. Amma mən düşünmürəm ki, çıxış yolu var - bir çox ölkələrdə monarxiya sülh yolu ilə devrilib. Lakin gördüyümüz kimi, bu məqsədə nail olmaq növbəti inqilab və ya seçki yolu ilə hakimiyyət dəyişikliyi deyil, şüurun dəyişməsini tələb edir. Çox adam inanmalıdır ki, dövlət bir adamın gücündən asılı ola bilməz. Amma hələ də inana bilmirik.

Müəllif: Giya Nodiya - Gürcü politoloq
Mənbə: “Georgiaonline”
Tərcümə AYNA-ya məxsusdur









 
Sorğu

Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
Yox
Bu yolda Rusiyanın ağzı ovulacaq

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Siyəzəndə dövlət tenderlərini kimlər udur? - SİYAHI
Bu gün, 10:17
Makronun yaratdığı liderlər konseyinə Bakı dəvət olunubmu? - AKTUAL
Bu gün, 10:00
Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin MƏHV ETDİYİ BAKI... - Şəhəri sökənlər seviləsi nəsə qoymayıblar...
Bu gün, 09:59
Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasına direktor müavini təyin edildi - DOSYE
Bu gün, 09:49
"ŞİRVANŞAH" camaatı BOĞAZA YIĞIB... - Düz 6 ildir ki...
Bu gün, 09:48
Dövlət Gömrük Komitəsinin tenderi ləğv edildi
Bu gün, 09:28
Məmura “donuz” deyən şəxs cəzalandırıldı - Məktub 400 nəfərlik kollektivdə oxunub
Bu gün, 09:28
“Brend Media Group”un rəhbərinin adını ölüm işində kim gizlədib? – DETALLAR
Bu gün, 09:23
Vidadi Zeynalovun qızının evini baş həkimə “satan” MTK sədri ilə bağlı QƏRAR
Bu gün, 09:21
“Loğman” ASC səhmdarlarının yığıncağı - KEÇİRİLƏCƏK
Bu gün, 09:16
Qara Qarayev adına Dövlət Kamera Orkestrinə yeni direktor təyin olunub - ƏMR
Bu gün, 09:15
“Azercell” abunəçiləri nömrələrindən imtina edir – SƏBƏB, VİDEO
Bu gün, 09:12
Azərbaycanın məşhur pivə istehsalçısı əmlakını satışa çıxarır
Bu gün, 09:05
Azərbaycanın beton şirkətinə - YENİ SƏDR SEÇİLİR
Bu gün, 09:03
Qısaldılmış iş vaxtı hansı işçilərə tədbiq oluna bilır? - Ekspert danışır...
Bu gün, 08:50
SSRİ bayrağı qaldıran sədr: `Türkiyə bayrağına niyə bir söz demirsiniz...` - Adam SƏRSƏMLƏMƏYƏ DAVAM EDİR...
Bu gün, 08:47
“Normal düşüncəsi olan nazir ya bunun qarşısını almalıdır, ya da istefa verməlidir ki, mən bacarmıram” - HƏQİQƏTƏN DƏ...
Bu gün, 08:44
Şoyqu Azərbaycan TŞ-nin katibini Moskvada gözləyir - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 08:42
Özü haqqında sənədli film çəkdirdi... indi də özünə 13-CÜ İMAM dedirdir - DƏLİXANADIR, VALLAH...
Bu gün, 08:35
Azərbaycan Ordusunun mövqeləri müxtəlif istiqamətlərdən yenidən atəşə tutulub - cavab tədbirləri görülüb
Bu gün, 08:26
Banka krediti olanların NƏZƏRİNƏ - ALDANMAYIN...
Bu gün, 07:19
Bakı ilə bağlı qorxunc durum: nə etməli? – “1 milyon nəfər çıxarılır…”
Bu gün, 07:17
"Harada da qarşılaşsaq, "necəsən" deyərəm"
Bu gün, 06:49
Müdafiə Nazirliyinin 6,3 milyonluq 3 tenderi ləvğ edildi - SƏBƏB AÇIQLANMADI
Bu gün, 06:45
Perik düşən Orta Asiya türkləri Bakı ilə Ankaranın planını poza bilməyib - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 06:38
Şirvanda 'qara maskalılar' hər an görünə bilər - İLGİNC İDDİA
Bu gün, 06:34
"Terrorsuz Türkiyə" strategiyası: qazanılmış nəticə və Azərbaycanın dəstəyi - İNCƏLƏMƏ
Bu gün, 06:21
Silah buraxıldı, təşkilat bitdimi? - Görünəni odur ki...
Bu gün, 06:17
“Silah tapa bilərlər, bizimlə döyüşəcək cəsarət və güc isə əsla!” - deputat
Bu gün, 06:15
Mərkəzi Klinikada HƏKİM NAŞILIĞI ÖLÜMLƏ NƏTİCƏLƏNDİ
Bu gün, 00:53
Ana övladlarından imtina etdi, 6 uşaq atası müavinət ala bilmir... - deputatdan AÇIQLAMA
Bu gün, 00:44
Qiymətlər kəskin artacaq, bundan sonra... - Əhaliyə PİS XƏBƏR
Bu gün, 00:40
Suraxanı sakinlərinin SU ÇİLƏSİ - NARAZILIQ VAR...
Bu gün, 00:38
Çin dalanı: Kreml üçün çıxılmaz nöqtə - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 00:31
"Siz hardan bilirsiniz ki, həyat yoldaşım burada deyil?"
Bu gün, 00:28
Lerikdə vəzifə saxtakarlığı: - Kommunal birliyin rəisi və məktəb direktoru cəzalandırıldı
Bu gün, 00:26
Gömrük sənədlərini vaxtında bəyan etməyən şirkət cərimələndi
Dünən, 23:00
1,2 milyon vergi borcu olan şirkət kimindir? - İLGİNC
Dünən, 22:58
"Baxdım ki, adam mənim özümü "qara siyahı"ya atıb" - İŞƏ POLİS QARIŞDI
Dünən, 22:29
Kollektivdə nalayiq hərəkətlər edən məmur İŞDƏN QOVULDU - TƏFƏRRÜAT
Dünən, 22:26
Azərbaycanda nazir koronovirusa yoluxdu - FOTO
Dünən, 22:23
Şəmkir Mərkəzi Rayon Xəstəxanasına yeni direktor təyin edilib - ƏMR
Dünən, 22:21
Ermənistan hər zaman PKK üçün bir plazdarm rolunu oynayıb - FAKT BUDUR!
Dünən, 19:02
Türk Dövlətləri Təşkilatı əhəmiyyətlidir, lakin Cənubi Azərbaycan daha önəmlidir - HƏQİQƏTƏN DƏ...
Dünən, 19:00
Zəngəzur dəhlizi Azərbaycana bunları qazandıracaq - GƏLİŞMƏ
Dünən, 18:58
AAYDA-da nə baş verir? - Vergi borcu milyonlarla manata çatır
Dünən, 18:11
AYNA rəhbərinə aid şirkət başqa adla fəaliyyət göstərir? – Bağlandığı DEYİLMİŞDİ
Dünən, 18:10
Hamı Türkiyədə Putinlə görüşə hazırdır - Zelenski
Dünən, 18:06
“Georgi lenti” taxan İmişli Ağsaqqallar Şurasının sədri vəzifəsindən azad edilib - DÖVLƏTİN GƏRƏKƏN REAKSİYASI...
Dünən, 18:05
“Ərimin səhvi də düzdür” - Ofeliya Şabanova
Dünən, 18:03
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - 055-560-77-49, 077-271-11-33 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru